📚 الرئيسية

مسابقة دكتوراه 2025Université Djilali Liabès - Sidi Bel Abbès — الموضوع 07

مسابقة عامة · الرياضيات

Concours national d'accès à la formation Doctorat LMD 2024–2025 — Spécialité Mathématiques Appliquées — Épreuve 1 : Mathématiques générales, Sujet N°3 — Université Djillali Liabès de Sidi Bel Abbès, Faculté des Sciences Exactes.

التمرين 1

Exercice 1 — Symétrie des intégrales et application

#integration#symmetry#change-of-variables#odd-functions
  1. Soient a,ba, b deux réels tels que a<ba \lt b et ff une fonction intégrable sur l'intervalle [a,b][a, b]. Montrer que

abf(x)dx=abf(a+bx)dx\int_a^b f(x)\,dx = \int_a^b f(a+b-x)\,dx

  1. En déduire la valeur de l'intégrale

I=0πxsinx1+cos2xdxI = \int_0^\pi \frac{x\sin x}{1 + \cos^2 x}\,dx

  1. En déduire que si ff est une fonction impaire et intégrable sur l'intervalle [a,a][-a, a] (a>0a \gt 0) alors

aaf(x)dx=0\int_{-a}^a f(x)\,dx = 0

الحل

1.

Substitution u=a+bxu = a + b - x : du=dxdu = -dx. Quand x=ax = a, u=bu = b ; quand x=bx = b, u=au = a.

abf(a+bx)dx=baf(u)(du)=abf(u)du\int_a^b f(a+b-x)\,dx = \int_b^a f(u)(-du) = \int_a^b f(u)\,du \quad \square

2.

Avec a=0a = 0, b=πb = \pi et f(x)=xsinx1+cos2xf(x) = \frac{x\sin x}{1+\cos^2 x}, on a f(πx)=(πx)sinx1+cos2xf(\pi - x) = \frac{(\pi-x)\sin x}{1+\cos^2 x}.

Par la question 1 : I=0π(πx)sinx1+cos2xdxI = \int_0^\pi \frac{(\pi-x)\sin x}{1+\cos^2 x}\,dx.

En ajoutant : 2I=π0πsinx1+cos2xdx2I = \pi\int_0^\pi \frac{\sin x}{1+\cos^2 x}\,dx.

Substitution t=cosxt = \cos x, dt=sinxdxdt = -\sin x\,dx :

2I=π11dt1+t2=π[arctant]11=ππ2=π222I = \pi\int_1^{-1}\frac{-dt}{1+t^2} = \pi[\arctan t]_{-1}^1 = \pi\cdot\frac{\pi}{2} = \frac{\pi^2}{2}

I=π24\boxed{I = \frac{\pi^2}{4}}

3.

Avec a=aa = -a, b=ab = a, la formule donne aaf(x)dx=aaf(x)dx\int_{-a}^a f(x)\,dx = \int_{-a}^a f(-x)\,dx.

Puisque ff est impaire : f(x)=f(x)f(-x) = -f(x), donc aafdx=aafdx\int_{-a}^a f\,dx = -\int_{-a}^a f\,dx, d'où

aaf(x)dx=0\boxed{\int_{-a}^a f(x)\,dx = 0} \quad \square

التمرين 2

Exercice 2 — Matrice de rotation : diagonalisation et puissances

#rotation-matrix#diagonalization#complex-eigenvalues#matrix-powers

Soit la matrice RθR_\theta définie par

Rθ=(cosθsinθsinθcosθ)R_\theta = \begin{pmatrix} \cos\theta & -\sin\theta \\\\ \sin\theta & \cos\theta \end{pmatrix}

  1. Déterminer les angles θ\theta pour lesquels RθR_\theta est diagonalisable sur R\mathbb{R}.

  2. Montrer que RθR_\theta est diagonalisable sur C\mathbb{C}. Donner sa forme diagonale et calculer RθnR_\theta^n, n1\forall n \geq 1.

الحل

1.

Polynôme caractéristique : χ(λ)=λ22cosθλ+1\chi(\lambda) = \lambda^2 - 2\cos\theta\,\lambda + 1.

Discriminant : Δ=4cos2θ4=4sin2θ\Delta = 4\cos^2\theta - 4 = -4\sin^2\theta.

Valeurs propres réelles \Leftrightarrow sinθ=0\sin\theta = 0 \Leftrightarrow θ=kπ\theta = k\pi, kZk \in \mathbb{Z}.

  • θ=2kπ\theta = 2k\pi : Rθ=I2R_\theta = I_2 diagonalisable.
  • θ=(2k+1)π\theta = (2k+1)\pi : Rθ=I2R_\theta = -I_2 diagonalisable.

Rθ est diagonalisable sur Rθ{kπ,  kZ}\boxed{R_\theta \text{ est diagonalisable sur } \mathbb{R} \Leftrightarrow \theta \in \{k\pi,\; k \in \mathbb{Z}\}}

2.

Sur C\mathbb{C}, les valeurs propres sont λ±=e±iθ\lambda_{\pm} = e^{\pm i\theta} (toujours distinctes si sinθ0\sin\theta \neq 0), donc RθR_\theta est diagonalisable sur C\mathbb{C} :

RθD=(eiθ00eiθ)R_\theta \sim D = \begin{pmatrix} e^{i\theta} & 0 \\\\ 0 & e^{-i\theta} \end{pmatrix}

Ainsi Rθn=PDnP1R_\theta^n = P D^n P^{-1} avec Dn=diag(einθ,einθ)D^n = \mathrm{diag}(e^{in\theta}, e^{-in\theta}).

Par la formule de de Moivre :

Rθn=(cos(nθ)sin(nθ)sin(nθ)cos(nθ))=Rnθ\boxed{R_\theta^n = \begin{pmatrix} \cos(n\theta) & -\sin(n\theta) \\\\ \sin(n\theta) & \cos(n\theta) \end{pmatrix} = R_{n\theta}}

التمرين 3

Exercice 3 — Série entière associée aux nombres harmoniques

#power-series#harmonic-numbers#radius-of-convergence#series

Pour n1n \geq 1, on pose Sn=k=1n1kS_n = \sum_{k=1}^n \frac{1}{k} et on s'intéresse à la série entière S=n1SnxnS_\bullet = \sum_{n \geq 1} S_n x^n. On note RR son rayon de convergence.

  1. Démontrer que R=1R = 1.

  2. On pose, pour x]1,1[x \in ]-1, 1[, F(x)=n1SnxnF_\bullet(x) = \sum_{n \geq 1} S_n x^n. Démontrer que pour tout x]1,1[x \in ]-1,1[ on a

(1x)F(x)=n=1+xnn(1-x)F(x) = \sum_{n=1}^{+\infty} \frac{x^n}{n}

  1. En déduire la valeur de F(x)F(x) sur ]1,1[]-1, 1[.
الحل

1.

On a SnlnnS_n \sim \ln n quand nn \to \infty. Donc lim supnSn1/n=limn(lnn)1/n=1\limsup_{n\to\infty} |S_n|^{1/n} = \lim_{n\to\infty} (\ln n)^{1/n} = 1.

R=1\boxed{R = 1}

2.

(1x)F(x)=n=1Snxnn=1Snxn+1=n=1Snxnn=2Sn1xn(1-x)F(x) = \sum_{n=1}^\infty S_n x^n - \sum_{n=1}^\infty S_n x^{n+1} = \sum_{n=1}^\infty S_n x^n - \sum_{n=2}^\infty S_{n-1} x^n

=S1x+n=2(SnSn1)xn=x+n=2xnn= S_1 x + \sum_{n=2}^\infty (S_n - S_{n-1})x^n = x + \sum_{n=2}^\infty \frac{x^n}{n}

=n=1+xnn\boxed{= \sum_{n=1}^{+\infty} \frac{x^n}{n}}

3.

On sait que n=1xnn=ln(1x)\sum_{n=1}^\infty \frac{x^n}{n} = -\ln(1-x) pour x(1,1)x \in (-1, 1).

Donc (1x)F(x)=ln(1x)(1-x)F(x) = -\ln(1-x), d'où

F(x)=ln(1x)1x,x(1,1)\boxed{F(x) = \frac{-\ln(1-x)}{1-x}, \quad x \in (-1, 1)}